Magnús Ketilsson sýslumaður í Búðardal í Dalasýslu.

Hagræn hugsun á átjándu öld: Hugmyndafræði Magnúsar Ketilssonar sýslumanns

Á félagsfundi Ættfræðifélagsins, fimmtudaginn 26. september 2019, mun Jón Torfi Arason sagnfræðingur flytja erindi um Magnús Ketilsson sýslumann í Búðardal í Dalasýslu og hugmyndafræði hans. Jón Torfi starfar í Þjóðskjalasafni Íslands.

Efnissvið erindisins er hugmyndaheimur 18. aldar fræðimannsins Magnúsar Ketilssonar (1732-1803), eins og hann birtist í erlendum bókakosti hans og álitsgerð um viðreisn Íslands, sem hann sendi Landsnefndinni fyrri árið 1771.

Magnús Ketilsson sýslumaður í Dalasýslu er einn þeirra manna sem gjarnan er nefndur í samhengi við upplýsinguna á Íslandi. Hann stundaði umfangsmiklar umbætur á ýmsum sviðum þjóðlífsins og þótti mjög framfarasinnaður. Þannig var hann aðalhöfundur útgefinna rita Hrappseyjarprentsmiðju (1773-1794), stundaði miklar búfræðitilraunir heima í Búðardal og lagði auðvitað stund á ættfræði.

Magnús var fjölfróður maður og hafði á bókalofti sínu í Búðardal á Skarðsströnd eitt stærsta einkabókasafn á Íslandi og var meiri hluti safnsins erlendar bækur. Efnisleg fjölbreytni í safni Magnúsar spannaði svo að segja allt fræðasvið evrópsku upplýsingarinnar og margir af þeim höfundum sem þar birtust eru enn í dag viðfangsefni háskólanema um allan heim.

Í álitsgerð Magnúsar má víða finna dæmi um skýr hugmyndafræðileg áhrif sem rekja má til bókasafns hans, en þar vísar hann oft í erlenda höfunda máli sínu til stuðnings. Einn helsti áhrifavaldur hans var þýski hagfræðingurinn J.H.G. von Justi, enda var hagfræði, eða hagræn hugsun, sérstaklega áberandi í hugmyndafræði Magnúsar. Í henni birtist sú framfaratrú að að hægt sé að knýja manninn til breytinga, en til þess verði hann að sjá hag sinn í því sjálfur. Til að maðurinn sjái hag sinn í að breyta samfélagi sínu til hins betra, verði að koma til nytsamleg menntun. Vísindin eru svo eitt af verkfærum hins menntaða og upplýsta manns sem notfærir sér svo öll möguleg tæki til að ná heildarmarkmiðinu, sem samkvæmt stefnuyfirlýsingu Magnúsar, er einfaldlega …

 

Samfélagsmiðlar